Kolonoskopi Neden Yapılır?

Kolonoskopi neden yapılır sorusunun yanıtı yalnızca kolon kanseri araştırmasıyla sınırlı değildir. Kolonoskopi; kalın bağırsak ve rektumun iç yüzeyini değerlendirmek, dışkıda kan, uzun süren bağırsak alışkanlığı değişiklikleri veya açıklanamayan bazı sindirim sistemi yakınmalarının nedenini araştırmak için kullanılabilir. Ayrıca poliplerin saptanması ve uygun olanların çıkarılması, gerekli bölgelerden biyopsi alınması, belirli bağırsak hastalıklarının takibi ve kolorektal kanser taraması da işlemin kullanım alanları arasındadır. Kolonoskopinin gerekli olup olmadığı ise kişinin yaşı, yakınmaları, aile öyküsü, daha önceki tetkikleri ve bireysel risk faktörlerine göre değerlendirilir.

Kolonoskopinin Yapılma Nedenleri

Kolonoskopi, ucunda kamera bulunan esnek bir cihaz yardımıyla kolon ve rektumun iç yüzeyinin doğrudan değerlendirilmesini sağlar. İşlem yalnızca mevcut bir hastalıktan şüphelenildiğinde yapılmaz. Kullanım amacı temel olarak şikayetin nedenini araştırma, tarama, daha önce belirlenen hastalıkları takip etme ve gerekli durumlarda girişim uygulama şeklinde ayrılabilir.

Örneğin dışkıda kan bulunan bir hastada kanamanın kaynağının araştırılması tanısal amaç taşırken, herhangi bir bağırsak şikayeti bulunmayan uygun yaş ve risk grubundaki kişide yapılan inceleme tarama amacı taşıyabilir. Daha önce polip saptanmış bir kişinin kontrol edilmesi ise takip kapsamında değerlendirilir. Bu ayrım, kolonoskopi hangi durumlarda yapılır sorusunun herkeste aynı yanıtının olmadığını da gösterir. 

• Nedeni açıklanamayan bazı karın ağrıları
• Demir eksikliği anemisi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Daha önce saptanan bağırsak poliplerinin takibi

yer alabilir. Kolonoskopi gerekliliği tek bir belirti üzerinden değil, belirtilerin özellikleri ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Dışkıda Kan Ve Kolonoskopi

Dışkıda kan görülmesi farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Hemoroid veya anal bölgedeki sorunlar kanamaya yol açabileceği gibi kolon ve rektumdaki polipler, iltihabi hastalıklar ve başka bağırsak sorunları da gastrointestinal kanamayla ilişkili olabilir. Bu nedenle kanamanın kaynağını yalnızca kanın rengine veya miktarına bakarak belirlemek her zaman mümkün değildir.

Tekrarlayan veya nedeni açıklanamayan kanamalarda kolonoskopi neyi gösterir konusu önem kazanır. İşlem sırasında kolon ve rektumun iç yüzeyi doğrudan incelenebilir; kanama alanları, iltihabi değişiklikler, polipler veya normalden farklı görünen dokular değerlendirilebilir. Gerekli durumlarda inceleme sırasında biyopsi de alınabilir.

Demir Eksikliği Ve Kansızlık

Demir eksikliği anemisi yalnızca beslenmeyle ilişkili değildir. Sindirim sisteminde dışarıdan fark edilmeyen kan kayıpları da bazı hastalarda demir eksikliğinin nedenleri arasında bulunabilir. Bu nedenle demir eksikliğinin kaynağı belirlenemediğinde sindirim sisteminin araştırılması gündeme gelebilir.

Bu değerlendirmede kişinin yaşı, cinsiyeti, eşlik eden yakınmaları ve laboratuvar sonuçları dikkate alınır. Uygun hastalarda hem üst gastrointestinal endoskopi hem de bağırsak kolonoskopisi değerlendirmeye dahil edilebilir. Her demir eksikliği veya kansızlık durumunda otomatik olarak kolonoskopi yapılması ise gerekli değildir.

Bağırsak Alışkanlığındaki Değişiklikler

Dışkılama sıklığında veya dışkının yapısında kısa süreli değişiklikler beslenme, enfeksiyonlar, ilaçlar ve günlük yaşam koşulları gibi birçok nedenle ortaya çıkabilir. Ancak kişinin alışılmış bağırsak düzeninden belirgin şekilde farklılaşan ve uzun süre devam eden değişiklikler değerlendirme gerektirebilir.

Uzun süren ishal, yeni başlayan dışkılama güçlüğü veya bağırsak düzenindeki belirgin değişime dışkıda kan, kansızlık, kilo kaybı ya da devam eden karın ağrısının eşlik etmesi değerlendirme şeklini değiştirebilir. Bu aşamada kolonoskopi kimlere yapılır sorusu yalnızca şikayetin adına göre değil, kişinin tüm bulguları birlikte değerlendirilerek yanıtlanır.

Kolonoskopi İle Değerlendirilen Hastalıklar

Kolonoskopi hangi hastalıkları gösterir ifadesi genellikle hastaların işlemden hangi bilgilerin elde edilebileceğini öğrenmek için yaptığı aramalardan biridir. Kolonoskopi sırasında kolon ve rektumun iç yüzeyindeki iltihaplanma, ülserler, polipler, bazı kanama alanları, darlıklar ve normalden farklı doku oluşumları görülebilir.

Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıklarının değerlendirilmesinde de endoskopik görünüm ve gerekli durumlarda alınan biyopsilerden yararlanılabilir. Bununla birlikte kolonoskopide görülen her değişiklik tek başına kesin tanı anlamına gelmez. Doku örneklerinin patolojik incelemesi, laboratuvar testleri veya farklı görüntüleme yöntemleri değerlendirmeye eklenebilir.

Bağırsak Poliplerinin Tespiti

Bağırsak polipleri, kolon veya rektumun iç yüzeyinde gelişen doku oluşumlarıdır. Poliplerin büyük bölümü kanser değildir; ancak bazı polip türleri zaman içerisinde kanser öncüsü değişiklikler gösterebilir. Bu nedenle poliplerin yalnızca saptanması değil, özelliklerinin değerlendirilmesi de önem taşır.

Kolonoskopinin önemli özelliklerinden biri, uygun poliplerin işlem sırasında çıkarılabilmesidir. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilerek polibin yapısı değerlendirilir. Böylece sonraki kontrol zamanının belirlenmesinde polibin türü, büyüklüğü, sayısı ve patoloji sonucu gibi bilgilerden yararlanılabilir.

Kolorektal Kanser Taramasında Kolonoskopi

Kolon kanseri taraması, henüz herhangi bir belirti gelişmeden kolorektal kanser veya öncü olabilecek bazı değişikliklerin araştırılmasını amaçlar. Bu yönüyle tarama amacıyla yapılan kolonoskopi, dışkıda kan veya karın ağrısı gibi bir yakınmanın nedenini araştırmak için yapılan tanısal kolonoskopiden farklıdır.

Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün güncel kanser tarama programında 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkeklerde iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopi yer almaktadır. Kişisel veya ailesel risk faktörlerinin bulunduğu durumlarda ise standart toplum taramasından farklı bir değerlendirme gerekebilir.

Aile Öyküsü Ve Kolonoskopi

Ailede kolon veya rektum kanseri bulunması kişinin değerlendirme planını etkileyebilir.

Özellikle birinci derece akrabalardaki kolorektal kanser öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar, kişinin ortalama risk grubundan farklı değerlendirilmesine neden olabilir. İnflamatuvar bağırsak hastalıkları ve kişinin kendi polip geçmişi de risk değerlendirmesinde dikkate alınır. Bu nedenle kolonoskopi ne zaman yapılır sorusuna herkes için tek bir yaş veya takip aralığı vermek doğru değildir. Aile öyküsü olan kişilerde akrabalık derecesi, aile bireyinin tanı aldığı yaş ve diğer kişisel risk faktörleri değerlendirme planını etkileyebilir.

Kolonoskopide Biyopsi

Kolonoskopide biyopsi, kolon veya rektumun iç yüzeyinden küçük bir doku örneğinin alınarak mikroskop altında incelenmesini sağlar. Biyopsi alınması tek başına kanser bulunduğu veya mutlaka kanserden şüphelenildiği anlamına gelmez.

Bağırsak mukozasında iltihabi değişiklikler bulunması, ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi durumların değerlendirilmesi ya da normalden farklı görünen bir bölgenin yapısının belirlenmesi amacıyla doku örneği alınabilir. Patolojik değerlendirme, endoskopi sırasında görülen değişikliğin niteliğinin daha ayrıntılı anlaşılmasına yardımcı olur.

Her Bağırsak Şikayetinde Kolonoskopi Gerekir mi?

Gaz, şişkinlik, kısa süreli ishal veya geçici kabızlık yaşayan herkese kolonoskopi yapılması gerekmez. Sindirim sistemi yakınmalarının çok farklı nedenleri bulunduğu için değerlendirme hastanın yalnızca tek bir belirtisine göre yapılmaz.

Belirtilerin ne kadar süredir devam ettiği, hastanın yaşı, aile öyküsü, kullanılan ilaçlar, kan değerleri, daha önce yapılan tetkikler ve alarm bulgularının bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir. Bu yaklaşım, kolonoskopinin gerçekten gerekli olduğu durumların belirlenmesine ve hastaya uygun inceleme planının oluşturulmasına yardımcı olur.

Ankara Kolonoskopi Değerlendirmesi

Ankara kolonoskopi araştırması yapan kişiler açısından işlemin hangi amaçla planlandığının belirlenmesi önemlidir. Şikayetin nedenini araştırmak amacıyla yapılan kolonoskopi, tarama amacıyla gerçekleştirilen işlem veya daha önce çıkarılmış bir polibin kontrolü farklı değerlendirme süreçlerine sahip olabilir.

Dr. Meral Sözen, Ankara'da İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji Uzmanı olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Ankara gastroenteroloji değerlendirmesinde kişinin bağırsak yakınmaları, tıbbi geçmişi, aile öyküsü ve mevcut tetkikleri birlikte değerlendirilerek kolonoskopinin gerekliliği ve amacı belirlenebilir.

Kolonoskopi Hakkında Sık Sorulan Sorular